นโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีจริยธรรมและความรับผิดชอบ

ด้วย เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการปฏิบัติงาน ทั้งในด้านการสืบค้นข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล การสร้างเนื้อหา การแปลภาษา และการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานในหลายด้าน อย่างไรก็ตาม การใช้ AI อาจก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อความถูกต้องของข้อมูล การรักษาความลับ ความเป็นส่วนตัว ทรัพย์สินทางปัญญา และชื่อเสียงขององค์กร หากใช้งานโดยขาดการกำกับดูแลที่เหมาะสม

มูลนิธิเพื่อการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ จึงกำหนดนโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อส่งเสริมให้บุคลากรสามารถใช้เทคโนโลยีดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีความรับผิดชอบ โปร่งใส และมีจริยธรรม ภายใต้การกำกับดูแลที่เหมาะสม รวมทั้งสอดคล้องกับกฎหมาย มาตรฐานวิชาชีพ จริยธรรมการวิจัย และนโยบายของมูลนิธิฯ

วัตถุประสงค์

นโยบายฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อกำหนดกรอบและหลักการในการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) สำหรับบุคลากรของมูลนิธิฯ เพื่อส่งเสริมการใช้ AI ในการปฏิบัติงาน งานวิจัย การบริหาร และงานสนับสนุนอื่น ๆ อย่างมีประสิทธิภาพ มีความรับผิดชอบ และเหมาะสม

ขอบเขตของนโยบาย

  • นโยบายฉบับนี้นำมาใช้กับพนักงานมูลนิธิฯ พนักงานประจำเต็มเวลา (full-time) พนักงานประจำบางเวลา (part-time) และนักศึกษาฝึกงาน สำหรับบุคคลภายนอกที่ปฏิบัติงานให้แก่มูลนิธิฯ มูลนิธิฯ ส่งเสริมให้ปฏิบัติตามหลักการของนโยบายฉบับนี้ตามความเหมาะสม
  • ครอบคลุมการใช้งาน AI ทุกประเภท ทั้งที่มูลนิธิฯ จัดหา อนุญาต พัฒนาขึ้น หรือเป็นบริการของผู้ให้บริการภายนอกที่พนักงานนำมาใช้ในการปฏิบัติงาน
  • ระบบ AI ตามนโยบายนี้ หมายรวมถึงระบบ Generative AI, Machine Learning, AI Assistant, AI Agent และระบบอื่นใดที่ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในการประมวลผล สร้าง วิเคราะห์ หรือสนับสนุนการตัดสินใจ

1) หลักการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI)

มูลนิธิฯ ส่งเสริมการใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและสนับสนุนการปฏิบัติงาน โดยยึดหลักการกำกับดูแล ดังต่อไปนี้

1.1) การใช้ AI เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงาน

  • พนักงานสามารถใช้ AI เพื่อสนับสนุนการสืบค้นข้อมูล วิเคราะห์ สรุป แปลภาษา ร่างเอกสาร และงานอื่นที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงาน โดยต้องใช้เพื่อประโยชน์ของมูลนิธิ และไม่ขัดต่อกฎหมาย ระเบียบ หรือนโยบายขององค์กร

1.2) หลักการใช้ AI อย่างมีจริยธรรม โปร่งใส และเป็นธรรม

  • การใช้ AI ต้องเป็นไปอย่างมีจริยธรรมโปร่งใส ไม่ละเมิดกฎหมายสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา สิทธิของบุคคล หรือ ข้อกำหนดของผู้ให้ทุนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
  • ต้องไม่แอบอ้างผลงานที่ AI สร้างขึ้นว่าเป็นผลงานของตนเอง
  • ควรเปิดเผยการใช้ AI ตามความเหมาะสมหรือตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง
  • ต้องไม่ใช้ AI เพื่อสร้าง เผยแพร่ หรือสนับสนุนข้อมูลอันเป็นเท็จ บิดเบือนข้อเท็จจริง หลอกลวง หรือก่อให้เกิดความเสียหายต่อบุคคล องค์กร หรือสาธารณะ
  • การใช้ AI ต้องคำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อบุคคล องค์กร และสังคม โดยเฉพาะการใช้งานที่อาจส่งผลกระทบต่อสิทธิ ความเป็นส่วนตัว ความปลอดภัย หรือการตัดสินใจที่มีผลต่อ และต้องมีการทบทวนโดยมนุษย์ก่อนนำผลลัพธ์ไปใช้ในการตัดสินใจ

1.3) หลักความรับผิดชอบและความเป็นเจ้าของ

  • AI เป็นเครื่องมือสนับสนุนการปฏิบัติงาน มิใช่เครื่องมือทดแทนการใช้วิจารณญาณหรือการตัดสินใจของพนักงาน พนักงานยังคงเป็นผู้รับผิดชอบต่อผลลัพธ์ ผลงาน การตัดสินใจ และผลกระทบที่เกิดจากการใช้ AI รวมทั้งต้องใช้วิจารณญาณในการตรวจสอบความถูกต้อง ความครบถ้วน และความเหมาะสมของผลลัพธ์ก่อนนำไปใช้ เผยแพร่ หรือประกอบการตัดสินใจ
  • ผลงานที่จัดทำขึ้นเพื่อการปฏิบัติงานของมูลนิธิฯ ไม่ว่าจะจัดทำขึ้นโดยพนักงานเพียงลำพังหรือใช้ AI เป็นเครื่องมือสนับสนุน ให้ถือเป็นผลงานที่จัดทำขึ้นเพื่อประโยชน์ของมูลนิธิฯ โดยสิทธิในผลงานให้เป็นไปตามข้อกำหนดของมูลนิธิฯ ที่เกี่ยวข้อง

1.4) หลักความถูกต้องและความน่าเชื่อถือ

  • พนักงานต้องตรวจสอบความถูกต้อง ความครบถ้วน ความเหมาะสม และความน่าเชื่อถือของผลลัพธ์จาก AI ก่อนนำไปใช้ เผยแพร่ หรือประกอบการตัดสินใจ

1.5) การคุ้มครองข้อมูลและการรักษาความลับ

  • พนักงานต้องคุ้มครองข้อมูลที่เป็นความลับ ข้อมูลส่วนบุคคล และข้อมูลสำคัญอื่น ๆ ในการใช้ AI รวมทั้งปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง รวมถึงพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) ในกรณีที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนนโยบายของมูลนิธิฯ ที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองข้อมูล การรักษาความลับ และความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล

1.6) การพัฒนาความรู้และการใช้ AI อย่างเหมาะสม

  • มูลนิธิฯ ส่งเสริมให้บุคลากรพัฒนาความรู้และทักษะด้าน AI อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สามารถใช้ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีความรับผิดชอบ และเท่าทันข้อจำกัดของเทคโนโลยี

2) หลักการใช้ AI ในงานวิจัยและงานวิชาการ

การใช้ AI ในงานวิจัยและงานวิชาการต้องเป็นไปตามหลักความซื่อสัตย์ทางวิชาการ จริยธรรมการวิจัย และมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง โดยยึดหลักการดังต่อไปนี้

2.1) การใช้ AI เป็นเครื่องมือสนับสนุนการวิจัย

  • มูลนิธิสนับสนุนให้นักวิจัยใช้ AI เป็นเครื่องมือสนับสนุนการดำเนินงานวิจัย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพของกระบวนการวิจัย ทั้งในด้านการสืบค้นข้อมูล การทบทวนวรรณกรรม การวิเคราะห์ข้อมูล การสังเคราะห์องค์ความรู้ การระดมความคิด และการจัดทำเอกสารวิชาการ โดยผู้วิจัยยังคงเป็นผู้รับผิดชอบต่อกระบวนการวิจัย ผลการวิจัย และข้อสรุปทั้งหมด

2.2) ความโปร่งใสในการใช้ AI

  • เมื่อ AI มีบทบาทสำคัญในการจัดทำผลงานวิจัย รายงาน หรือผลผลิตทางวิชาการ นักวิจัยต้องเปิดเผยการใช้ AI ตามข้อกำหนดของผู้ให้ทุน วารสาร หน่วยงานกำกับดูแล หรือนโยบายของมูลนิธิฯ และควรเปิดเผยการใช้ AI ตามความเหมาะสมในกรณีที่ไม่มีข้อกำหนดเฉพาะ

2.3) ความถูกต้องและความน่าเชื่อถือ

  • นักวิจัยต้องตรวจสอบและยืนยันความถูกต้อง ความครบถ้วน และความน่าเชื่อถือของข้อมูล การอ้างอิง และผลลัพธ์ที่ได้จาก AI ก่อนนำไปใช้ รวมทั้งใช้วิจารณญาณในการตีความผลลัพธ์ และใช้วิธีการทางวิชาการที่เหมาะสมในการยืนยันความถูกต้องของข้อค้นพบ

2.4) จริยธรรมในการวิจัย

  • นักวิจัยต้องใช้ AI โดยคำนึงถึงหลักจริยธรรมการวิจัย ความเป็นธรรม ความเป็นส่วนตัวของบุคคล สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา ความเสี่ยงจากอคติของข้อมูล (Bias) ตลอดจนผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อผู้เข้าร่วมการวิจัย ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และสังคม

3) การคุ้มครองข้อมูลและการรักษาความลับ

3.1) การคุ้มครองข้อมูลและความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล

  • การใช้ AI ต้องคำนึงถึงการคุ้มครองข้อมูล ความเป็นส่วนตัว และความมั่นคงปลอดภัยของสารสนเทศ โดยพนักงานต้องปฏิบัติตามกฎหมาย ระเบียบ และนโยบายของมูลนิธิฯ ที่เกี่ยวข้อง

3.2) การคุ้มครองข้อมูลที่เป็นความลับและข้อมูลส่วนบุคคล

  • ต้องไม่นำข้อมูลลับ ข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความอ่อนไหว หรือข้อมูลที่อยู่ภายใต้ข้อจำกัดในการเปิดเผยข้อมูลเข้าสู่ระบบ AI ใด ๆ เว้นแต่ระบบ AI ดังกล่าวจะได้รับการอนุมัติจากมูลนิธิฯ และการใช้ข้อมูลดังกล่าวเป็นไปตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง รวมถึงพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) ในกรณีที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนนโยบายของมูลนิธิฯ

3.3) การขอคำปรึกษา

  • ในกรณีที่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูล ความมั่นคงปลอดภัยของสารสนเทศ หรือข้อกำหนดตามกฎหมายและนโยบายของมูลนิธิฯ พนักงานต้องปรึกษาหัวหน้าฝ่ายหรือผู้บังคับบัญชาก่อนดำเนินการ

4) การรายงานเหตุการณ์และความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการใช้ AI

  • พนักงานควรแจ้งเหตุการณ์ ความเสี่ยง หรือข้อกังวลที่เกี่ยวข้องกับการใช้ AI ต่อหัวหน้าฝ่ายหรือผู้บังคับบัญชาโดยเร็ว เพื่อให้มีการพิจารณา ประเมิน และดำเนินการที่เหมาะสม ทั้งนี้ เหตุการณ์ดังกล่าวอาจรวมถึง
    • การป้อนข้อมูลที่เป็นความลับ ข้อมูลส่วนบุคคล หรือข้อมูลสำคัญอื่นลงในระบบ AI โดยไม่เหมาะสม
    • การรั่วไหลของข้อมูลผ่านการใช้ AI
    • การใช้ AI ที่อาจขัดต่อกฎหมาย หลักจริยธรรม หรือนโยบายของมูลนิธิฯ
    • เหตุการณ์หรือความเสี่ยงอื่นใดที่อาจส่งผลกระทบต่อความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูลหรือการดำเนินงานของมูลนิธิฯ
  • มูลนิธิฯ สนับสนุนให้พนักงานแจ้งเหตุการณ์ ความเสี่ยง หรือข้อกังวลที่เกี่ยวข้องกับการใช้ AI โดยสุจริต ผู้ที่แจ้งข้อมูลหรือรายงานเหตุการณ์โดยสุจริตจะได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นธรรม และจะไม่ถูกตอบโต้หรือได้รับผลกระทบในทางลบอันเนื่องมาจากการรายงานดังกล่าว ทั้งนี้ การคุ้มครองดังกล่าวไม่ครอบคลุมถึงการแจ้งข้อมูลอันเป็นเท็จโดยเจตนา หรือการกล่าวหาโดยมุ่งร้าย

5) การกำกับดูแลและการทบทวนนโยบาย

5.1) การสื่อสารและการพัฒนาศักยภาพบุคลากร

  • มูลนิธิฯ จะสื่อสารนโยบายฉบับนี้ให้พนักงานรับทราบอย่างทั่วถึง และสนับสนุนการพัฒนาความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการใช้ AI อย่างมีความรับผิดชอบ ผ่านการอบรม การสื่อสารภายใน หรือกิจกรรมอื่นตามความเหมาะสม

5.2) แนวปฏิบัติและมาตรการเพิ่มเติม

  • มูลนิธิฯ จัดทำหรือปรับปรุงแนวปฏิบัติ (Standard Practices) มาตรฐาน หรือประกาศเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้ AI เพื่อให้สอดคล้องกับกฎหมาย เทคโนโลยี และบริบทการดำเนินงานที่เปลี่ยนแปลงไป ทั้งนี้ แนวปฏิบัติหรือประกาศเพิ่มเติมดังกล่าวให้ถือเป็นส่วนหนึ่งของการกำกับดูแลการใช้ AI ภายใต้นโยบายฉบับนี้

5.3) การทบทวนนโยบาย

  • มูลนิธิฯ จะทบทวนและปรับปรุงนโยบายฉบับนี้ปีละ 1 ครั้ง หรือเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญด้านเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) กฎหมาย ระเบียบ นโยบายของมูลนิธิฯ หรือมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้มีความเหมาะสม ทันสมัย และสอดคล้องกับบริบทการดำเนินงานของมูลนิธิฯ

5.4) บทบาทและความรับผิดชอบ

  • พนักงานมูลนิธิฯ ทุกคนมีหน้าที่สนับสนุนและปฏิบัติตามนโยบายฉบับนี้ และมูลนิธิฯ มอบหมายให้ทีมเจ้าหน้าที่เทคโนโลยีสารสนเทศ (IT) ฝ่ายบริหารงานทั่วไป ร่วมกับผู้บริหาร ทำหน้าที่กำกับดูแลการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ของมูลนิธิฯ รวมถึงการพิจารณาและอนุมัติระบบ AI ที่นำมาใช้ในองค์กร การจัดทำและทบทวนแนวปฏิบัติ (Standard Practices) ตลอดจนติดตามและส่งเสริมการปฏิบัติตามนโยบายฉบับนี้

6) การปฏิบัติตามนโยบาย (Policy Compliance)

พนักงานทุกคนมีหน้าที่ปฏิบัติตามนโยบายฉบับนี้และแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง พนักงานทุกคนต้องกรอกแบบฟอร์มรับทราบและยืนยันการปฏิบัติตามนโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ผ่านระบบออนไลน์ การไม่ปฏิบัติตามนโยบายฉบับนี้อาจได้รับการพิจารณาดำเนินการตามระเบียบ ข้อบังคับ หรือแนวปฏิบัติของมูลนิธิฯ ที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งอาจนำมาประกอบการพิจารณาผลการปฏิบัติงาน ตามความเหมาะสม

บังคับใช้เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ.2569