3 พฤศจิกายน 2568

การประเมินผลกระทบของนโยบาย “มะเร็งรักษาทุกที่” ในประเทศไทย: จากหลักฐานสู่นโยบาย

research cover
จำนวนเข้าชม
54
แชร์งานวิจัยนี้
รหัสโครงการ 68116002PI033L0
ประเทศ
ไทย
ระยะเวลาโครงการ
เริ่ม : 3 พฤศจิกายน 2568
สิ้นสุด : 2 พฤศจิกายน 2569
สถานะงานวิจัย
เสร็จสิ้น 100%
รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์
จำนวน 2 ไฟล์
จำนวนดาวน์โหลด
14 ครั้ง
3 พฤศจิกายน 2568

การประเมินผลกระทบของนโยบาย “มะเร็งรักษาทุกที่” ในประเทศไทย: จากหลักฐานสู่นโยบาย

เกี่ยวกับโครงการ

เนื้อหา

โรคมะเร็งเป็นปัญหาท้าทายระบบสาธารณสุขและเป็นภาระทางเศรษฐกิจของประเทศเป็นอย่างมาก ทรัพยากรสำหรับคัดกรองและรักษาโรคมะเร็งไม่ได้กระจายตัวอย่างเท่าเทียมในแต่ละภูมิภาค ส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในกรุงเทพมหานครและเมืองใหญ่ๆเท่านั้น ทำให้พบว่า การวินิจฉัยโรคมะเร็งกว่าร้อยละ 40 อยู่ในระยะลุกลาม โรงพยาบาลหลายแห่งต้องส่งต่อผู้ป่วยไปรับการรักษาในโรงพยาบาลที่มีความพร้อมมากกว่า การรักษามะเร็งในระยะลุกลามมีต้นทุนสูงแต่มีอัตรารอดชีวิตต่ำ ทำให้สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ได้ริเริ่มนโยบาย “มะเร็งรักษาทุกที่” (Cancer Anywhere: CA) เมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2564 เพื่อเพิ่มความสะดวกและรวดเร็วในการเข้าถึงการรักษาของผู้ป่วยมะเร็ง ไม่ต้องรอการส่งตัวไปตามลำดับของโรงพยาบาล ผู้ป่วยสามารถเลือกรับการรักษาในโรงพยาบาลที่ตนเองพอใจ สะดวกและรวดเร็ว

อย่างไรก็ตามยังคงมีคำถามว่านโยบายดังกล่าวสร้างความเท่าเทียมสำหรับผู้ป่วยมะเร็ง ลดระยะเวลาในการรอเข้ารับการรักษา รวมถึงเพิ่มอัตราการรอดชีวิตจากโรคมะเร็งในผู้ป่วยในพื้นที่ต่างๆของประเทศได้อย่างมีนัยะสำคัญหรือไม่ นอกจากนี้ ยังพบว่าการเบิกจ่ายเงินทดแทนในการให้บริการของโรงพยาบาลที่เข้าร่วมโครงการเพิ่มขึ้นทุกปี จะทำให้กระทบต่อความยั่งยืนทางการเงินของระบบประกันสุขภาพถ้วนหน้าหรือไม่

ในการนี้ทีมวิจัยจึงได้พัฒนาโครงการประเมินผลกระทบของนโยบาย “มะเร็งรักษาทุกที่”เพื่อศึกษาแบบแผนและต้นทุนของการวินิจฉัยและการรักษาโรคมะเร็ง รวมถึงอัตราการรอดชีวิตของผู้ป่วยในภูมิภาคต่างๆ เพื่อเปรียบเทียบในช่วงเวลาก่อนและหลังการใช้นโยบายมะเร็งรักษาทุกที่ โดยมีวัตถุประสงค์เฉพาะดังต่อไปนี้

  • วัตถุประสงค์ที่ 1 (ความเท่าเทียม) เพื่อศึกษาแบบแผนของการวินิจฉัยโรคมะเร็ง การรักษาโรคมะเร็ง การเข้ารับการรักษาโรคมะเร็งในสถานพยาบาล การใช้บริการรักษาโรคมะเร็งผ่านช่วงเวลาต่าง ๆ โดยจำแนกตามอายุ เพศ ภูมิศาสตร์ และประเภทสถานพยาบาล
  • วัตถุประสงค์ที่ 2 (ประสิทธิผล) เพื่อศึกษาแนวโน้มของอัตราการรอดชีวิตในผู้ป่วยที่ได้รับวินิจฉัยโรคมะเร็ง หรือผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาโรคมะเร็งจำแนกตามอายุ เพศ ภูมิศาสตร์ และประเภทสถานพยาบาล
  • วัตถุประสงค์ที่ 3 (ความยั่งยืน) เพื่อศึกษาแนวโน้มระยะยาวของของต้นทุนที่เกี่ยวกับการรักษาโรคมะเร็ง ภายใต้ระบบประกันสุขภาพแห่งชาติ
  • วัตถุประสงค์ที่ 4 (การยอมรับนโยบาย ข้อมูลเชิงลึกด้านนโยบาย และการคิดเชิงระบบ) เพื่อทำความเข้าใจและบูรณาการมุมมองที่แตกต่างกันของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อนโยบายมะเร็งรักษาทุกที่เพื่อระบุปัจจัยที่เชื่อมโยงกันในการให้บริการรักษามะเร็งภายใต้นโยบายดังกล่าว

กรอบแนวคิด เพื่อช่วยในกำหนดตัวแปรเพื่อประเมินความเท่าเทียม ประสิทธิภาพ และความยั่งยืนในการรักษาโรคมะเร็ง ผู้วิจัยได้พัฒนากรอบแนวคิด 2 แบบ ดังนี้

  1. แบบจำลองทฤษฎีการเปลี่ยนแปลงสำหรับการศึกษา (Theory of Change หรือ TOC) อ้างอิงจากงานของ Aspen Institute และ Romão et al (2023) ซึ่งจะนำไปพัฒนาร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในนโยบายมะเร็งรักษาทุกที่ต่อไป
  2. แบบจำลองการใช้บริการระบบสุขภาพ ซึ่งดัดแลงมาจากงานวิจัยของ Andersen เพื่อให้เหมาะสมกับนโยบายมะเร็งรักษาทุกที่

โดยทั้งสองกรอบแนวคิดจะถูกนำมาใช้เป็นแนวทางในการกำหนดวัตถุประสงค์ของโครงการ และเพื่อดำเนินการพัฒนาวัตถุประสงค์ดังกล่าวต่อไปโดยความร่วมมือกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

ประเภทงานวิจัย
เทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง
แหล่งทุน